Posiadanie niezapłaconej w terminie faktury, sam z siebie nie jest przestępstwem. W określonych sytuacjach jednak, brak zapłaty za fakturę o czasie, w terminie jej wymagalności, na gruncie Kodeksu Karnego może być uznany za przestępstwo i skutkować odpowiedzialnością karną. Każdorazowo okoliczności sprawy muszą być zbadane w sposób całościowy, ale w przeważającej liczbie sytuacji postępowanie dłużnika wyczerpuje znamiona przestępstwa. Jedną z możliwości jest uznanie braku zapłaty za fakturę jako przestępstwo oszustwa, na podstawie art. 286 k.k.

Zgodnie z art. 286 k.k. karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat podlega ten, kto w celu osiągnięcia korzyści majątkowej doprowadza inną osobę do niekorzystnego rozporządzania własnym lub cudzym mieniem za pomocą wprowadzenia jej w błąd, albo wyzyskania błędu lub niezdolności do należytego podejmowania danego działania. Znamionami oszustwa, określających czynność sprawczą, jest wprowadzenie w błąd osoby rozporządzającej mieniem (swoim lub cudzym). Rozumiemy to jako niezgodność pomiędzy rzeczywistością, a jej odbiciem w świadomości pokrzywdzonego. Bez znaczenia jest w jaki sposób dochodzi do wprowadzenia w błąd.

Wyróżnia się trzy oszukańcze sposoby popełnienia czynu z art. 286 § 1 k.k.: wprowadzenie innej osoby w błąd, wyzyskanie błędu, wyzyskanie niezdolności innej osoby do należytego pojmowania przedsiębranego działania. Pierwszy i drugi opiera się na błędzie pokrzywdzonego, którego wyobrażenie o rzeczywistości nie odpowiada faktom w zakresie istotnym dla podjęcia decyzji o określonym rozporządzeniu mieniem (np. co do sytuacji ekonomicznej pozwalającej mu na wywiązanie się z zobowiązań finansowych).

Wbrew powszechnej opinii, udowodnienie przestępstwa oszustwa na podstawie art. 286 § 1 k.k. nie jest karkołomnym zadaniem i w zdecydowanej liczbie przypadków kończy się sukcesem. A to tylko jedna z wielu możliwości pociągnięcia dłużnika do odpowiedzialności karnej.